دربارهء رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم تصميم جدى بگيرند . در آن روايات آمده است كه ميان آنان ابليس ، در حالى كه لباس خشنى پوشيده بود ، در هيئت مردى جليل وارد گرديد ، همين شيطان است كه پيشنهاد كشتن رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم را ارائه داد . « 1 » روشن نيست چه كسى تشخيص داده كه شيخ جليل ! ، شيطانى بوده كه در لباس مردى ظاهر شده است . محتمل است كه او مسافرى در مكه بوده [ و گفته شده كه نجدى بوده ] كه آن زمان داخل آن جمع شده است . اين شيخ نجدى كه كنايه از شيطان است در واقعهء نصب ركن أسود ، در زمانى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم 35 سال داشت ، نيز حضور دارد . « 2 » درموردى ديگرآمده است : پس از آن كه مردم يثرب در عقبه با رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم بيعت كردند ، شيطان بر فراز عقبه باصداى بلندى فريادكرد : اى صاحبان خانه‌ها آيا متوجه « مذموم » « 3 » و « صابئيانِ » « 4 » همراهش هستيد ؟ آنان براى جنگ با شما اجتماع كردند . در اين نقل افزوده شده كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم فرمود . هذا ازب العقبة « 5 » در لغت آمده است كه أزب نامى براى شيطان است يانام ديگرى براى مار . البته به دليل آن كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم ناظر و حاضر رخداد است ، در صورتى كه تأييد شود كه أزب به معناى شيطان بوده و نيز مطمئن شويم كه مقصود همو بوده ، نه آن كه كنايتى از برخى از مشركان شيطان صفت باشد ، در اين صورت مىتوانيم خبر را تأييد كنيم . از اين نمونه اخبار كه شيطان يا جن در لباس انسان حاضر مىشود يادرشكل هاتفى فرياد كرده و شعرى مىخواند ، موارد ديگر نيز وجود دارد كه اينجا محل تفصيل آنها نيست . « 6 » برخى ، روايت مربوط به خواب عاتكه پيش از غزوهء بدر را ازنوع قصص عاميانه دانسته اند كه در سيره رسوخ كرده است . « 7 » به نظر مىرسد چنين نگرشى ، بطور كلى ناشى از بى اعتقادى به خواب ديدن است . اگر سند روايت مشكلى نداشته باشد ، متن را مىتوان پذيرفت . رؤياى مزبور ، حتى اگر جنبه فوق طبيعى نداشته باشد ، از لحاظ مادى ، باتوجه به وحشت احتمالى قريش از جنگ [ كه كسانى از خود آنها پيش از جنگ مطرح مىكردند ]

--> ( 1 ) . السيرة النبويّة ، ابن هشام ، ج 2 ، ص 481 ( 2 ) . نك : تاج العروس ، زبيدى ، ذيل كلمه نجد ؛ الروض الانف ، السهيلى ، ج 1 ، ص 291 ؛ المفصل ، ج 6 ، ص 734 ، و نمونه ديگر را در واقعه‌اى ديگر ببينيد در : سبل الهدى والرشاد ، ج 5 ، ص 60 ( 3 ) . اشاره به رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم ( 4 ) . مشركين كسى را كه مسلمان مىشد ، صابئى مىخواندند . ( 5 ) . السيرة النبوية ، ابن هشام ، ج 2 ، ص 442 ( 6 ) . نك : طبقات الكبرى ، ج 1 ، ص 190 ؛ علامه امينى پانزده مورد از اشعارى كه به ، صورت « سمعت هاتفاً يقول » نقل شده ، آورده و نوشته‌اند كه آنها از معجزات رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم بوده كه طبعاً سبب هدايت مردم شده است ؛ نك : الغدير ، ج 2 ، ص 16 - 9 ( 7 ) . مقدمهء المغازى ، مارسدن ، ج ونز ، ص 20